Utrata siły może wyprzedzać widoczne zmniejszenie masy mięśni. Badanie uścisku dłoni, wstawania i prędkości chodu odpowiada na różne pytania kliniczne oraz pomaga śledzić zmianę sprawności.
Dlaczego pomiar masy mięśni nie wystarcza
Sarkopenia jest chorobą mięśni związaną z pogorszeniem ich siły i ilości lub jakości. W praktyce pierwszą wskazówką bywa trudność we wstawaniu z krzesła, noszeniu zakupów albo dotrzymaniu tempa innym pieszym. Masa ciała może pozostać stabilna, a nawet wzrosnąć, gdy utracie tkanki mięśniowej towarzyszy zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej. Zwykłe ważenie ani odczyt procentowej zawartości mięśni z domowej wagi nie rozstrzygają więc o obecności choroby.
Europejski konsensus EWGSOP2 przyznaje małej sile mięśniowej pierwszoplanowe znaczenie w rozpoznawaniu prawdopodobnej sarkopenii. Potwierdzenie wymaga dodatkowej oceny ilości lub jakości mięśni, a niska sprawność fizyczna pomaga określać ciężkość. Jest to definicja kliniczna, a nie jeden wynik obowiązujący dla każdego wieku i każdej sytuacji. Ostre pogorszenie po infekcji, odtrenowanie po pobycie w szpitalu oraz wcześniej rozpoznana miopatia wymagają odrębnej interpretacji.
Co można zmierzyć podczas oceny
Siłę uścisku dłoni mierzy się dynamometrem, dbając o pozycję pacjenta, sposób wykonania oraz porównywalność kolejnych pomiarów. Ból stawów dłoni, stan po urazie lub niedowład mogą wpływać na rezultat niezależnie od uogólnionej siły. Alternatywą bywa wystandaryzowany test wielokrotnego wstawania z krzesła. Tu z kolei znaczenie mają ból kolana, wysokość siedziska, możliwość używania rąk oraz bezpieczeństwo pionizacji. Wynik uzyskany inną metodą nie powinien być automatycznie odnoszony do tabeli norm dla konkretnego protokołu.
Prędkość chodu i bateria SPPB opisują wykonanie czynności angażujących również równowagę, układ nerwowy i wydolność krążeniowo-oddechową. Niska prędkość chodu nie wskazuje jednej przyczyny, ale może wspomóc decyzję o ocenie funkcjonalnej, rehabilitacji lub zapobieganiu upadkom. Gdy potrzebne jest oszacowanie masy mięśni, lekarz może rozważyć odpowiednio wykonaną absorpcjometrię lub bioimpedancję, uwzględniając dostępność metody i jej ograniczenia. Retencja płynów może zaburzyć interpretację składu ciała. Nie ma podstaw, aby od jednej wartości uzależniać cały plan żywieniowy lub treningowy.
Jakie wyniki badań mają znaczenie dla codziennej sprawności
W randomizowanym badaniu LIFE u siedzących, starszych osób zagrożonych ograniczeniem mobilności oceniano zorganizowaną aktywność fizyczną w porównaniu z edukacją zdrowotną. Głównym punktem końcowym była utrata zdolności przejścia 400 metrów. Korzyść dotyczyła więc mierzalnej funkcji, nie tylko zmiany stężenia biomarkera. Uczestników zakwalifikowano według konkretnych kryteriów, w tym możliwości przejścia tego dystansu na początku badania. Wyniku nie można bezpośrednio przenieść na osobę z ciężką miopatią lub świeżymi objawami kardiologicznymi.
W europejskim badaniu SPRINTT oceniano program łączący aktywność fizyczną, wsparcie technologiczne i poradnictwo żywieniowe u starszych osób z osłabioną sprawnością i małą masą mięśni kończyn. Korzyść w zakresie mobilności wykazano w określonej grupie z niższym wynikiem SPPB. Badanie całego programu nie pozwala przypisać całego efektu pojedynczemu ćwiczeniu czy suplementowi. Daje natomiast argument, aby przy planowaniu opieki uwzględnić zarówno ruch, jak i stan odżywienia oraz bariery w regularnym uczestnictwie.
Jak wykorzystać wynik w poradnictwie dotyczącym długowieczności
Podczas konsultacji przydatne są informacje o upadkach, niedawnej utracie masy ciała, hospitalizacjach, lekach oraz zmianach konkretnych czynności. Warto ustalić, czy pogorszenie postępuje od lat, czy nastąpiło w ciągu kilku tygodni. Szybka utrata siły, szczególnie asymetryczna albo współistniejąca z zaburzeniami połykania, wymaga poszukiwania innego problemu niż stopniowa utrata sprawności wraz z wiekiem. Program ćwiczeń powinien odpowiadać bezpieczeństwu, możliwościom funkcjonalnym i chorobom współistniejącym.
Dobrym celem kontroli jest powtórzenie tej samej próby w podobnych warunkach oraz sprawdzenie znaczenia zmiany dla pacjenta. Przydatniejsza od deklaracji „chcę mieć więcej mięśni” może być możliwość samodzielnego dojścia do sklepu lub powrotu do zajęcia, które ma dla chorego wartość. Taki wynik nie jest obietnicą dłuższego życia, ale odpowiada na klinicznie istotne pytanie o zachowanie samodzielności.
Piśmiennictwo
- Cruz-Jentoft A.J. i wsp. Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis. Age and Ageing, 2019;48:16–31. Konsensus EWGSOP2 definiuje znaczenie siły, masy mięśni i sprawności fizycznej.
- Pahor M. i wsp. Effect of structured physical activity on prevention of major mobility disability in older adults: the LIFE study randomized clinical trial. JAMA, 2014;311:2387–2396. Randomizowane badanie zdolności do samodzielnego przejścia 400 metrów.
- Bernabei R., Landi F., Calvani R. i wsp. Multicomponent intervention to prevent mobility disability in frail older adults: randomised controlled trial (SPRINTT project). BMJ, 2022;377:e068788. Badanie złożonej interwencji ruchowo-żywieniowej u starszych osób zagrożonych niesprawnością.
Jeśli chcesz ustalić, które badania mają uzasadnienie w Twojej sytuacji, umów konsultację lekarską w Schellmed.